Khoản 6, Điều 84 Luật Tố tụng Hành chính (TTHC) năm 2015 quy định: “Viện kiểm sát có quyền yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ án…”. Đây là quy định hướng đến mục đích nhằm tăng thẩm quyền, trách nhiệm của Viện kiểm sát trong kiểm sát giải quyết vụ án hành chính. Vụ án hành chính sơ thẩm cụ thể sau đây là một ví dụ điển hình trong việc phát huy chế định Quyền yêu cầu của Viện kiểm sát.
Ngày 05/6/2016, UBND huyện G ra Quyết định xử phạt vi phạm hành chính số 1080/QĐ-UBND xử phạt bà Võ Thị C số tiền là 30.000.000 đồng do bà C thực hiện hành vi lấn, chiếm đất của ông Trần Kim H. Không đồng ý với quyết định xử phạt, bà C khởi kiện yêu cầu Tòa án nhân dân (TAND) tỉnh Tiền Giang huỷ quyết định xử phạt hành chính vừa nêu, với lý do: Bà không thực hiện hành vi lấn, chiếm đất của ông H.
Thông qua công tác kiểm sát, Kiểm sát viên nhận thấy vào ngày 10/02/2017, UBND huyện G có công văn số 1422/CV-UBND gửi TAND tỉnh Tiền Giang giải trình lý do việc ra quyết định xử phạt hành chính bà C như sau: “Từ năm 2011, đến năm 2015 bà Võ Thị C liên tục có những hành vi, vi phạm pháp luật về đất đai như lấn, chiếm phần đất 3.100m2 của ông Trần Kim H gây mất trật tự tại địa phương…”. Trình bày là vậy, nhưng UBND huyện G chỉ cung cấp cho TAND tỉnh Tiền Giang biên bản vi phạm hành chính ghi ngày 28/5/2016. Qua xem xét biên bản vi phạm hành chính vừa nêu cho thấy bà C có những vi phạm như: “…thường xuyên thực hiện hành vi lấn chiếm đất của ông H, bị chính quyền địa phương nhiều lần lập biên bản vi phạm”.Trong các bản tự khai bà C đều thống nhất cho rằng “…bà không vào phần đất của ông H để canh tác kể từ khi xảy ra tranh chấp”. Đối chiếu lời khai của các bên, tài liệu chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, Kiểm sát viên phát hiện đã có sự nhầm lẫn nghiêm trọng trong áp dụng pháp luật xử phạt hành vi hành chính đối với bà C ở chỗ: Hành vi của bà C chỉ được xem là hành vi lấn, chiếm đất khi hành vi này thoả mãn Điều 3, Nghị định 102/NĐ/2014 của Chính phủ hướng dẫn về thực hiện xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai: “Lấn đất là việc người sử dụng đất tự ý chuyển dịch mốc giới đất để mở rộng diện tích đất. Chiếm đất, là việc người sử dụng đất không được cơ quan có thẩm quyền cho phép hoặc sử dụng đất do Nhà nước giao, cho thuê không được Nhà nước gia hạn mà không trả lại đất hoặc sử dụng đất khi chưa được thực hiện thủ tục giao đất theo quy định của Luật đất đai”. Đối chiếu với quy định này của pháp luật với hành vi của bà C được bà mô tả trong đơn khởi kiện, bản tự khai thì bà C không thực hiện hành vi lấn, chiếm đất như quyết định xử phạt hành chính của UBND huyện G quy kết.
Tuy nhiên, để làm rõ hành vi của bà C có thật sự lấn, chiếm đất của ông H hay không thì phải làm rõ chi tiết tuy nhỏ nhưng hết sức quan trọng, quyết định sự thật của vụ án này, đó là: Trong biên bản vi phạm hành chính ngày 28/5/2016 do Phòng Tài nguyên môi trường huyện G lập có ghi: “Bà Cbị chính quyền địa phương nhiều lần lập biên bản do lấn chiếm đất”. Chứng cứ bà C nhiều lần bị chính quyền lập biên bản do lấn, chiếm đất cần phải được thu thập để làm rõ yếu tố bà C có lấn, chiếm đất của ông H hay không?. Để làm rõ vấn đề này, ngày 02/8/2018 Kiểm sát viên áp dụng Khoản 2, Điều 25, Khoản 6, Điều 84 Luật TTHC ban hành công văn yêu cầu TAND thu thập toàn bộ những biên bản vi phạm hành chính do UBND huyện G lập từ năm 2011 đến ngày ra quyết định xử phạt hành chính bị khiếu kiện nêu trên. Kết quả, TAND tỉnh Tiền Giang đã chấp nhận yêu cầu vừa nêu của Viện Kiểm sát, ban hành quyết định thu thập chứng cứ gửi UBND huyện G. Ngày 23/8/2018 UBND huyện G cung cấp cho TAND tỉnh Tiền Giang các biên bản vi phạm hành chính của bà C từ năm 2011 đến năm 2014 như sau:
- Ngày 04/7/2011 Công an xã V lập biên bản vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh trật tự với bà Võ Thị C do có hành vi: “...công nhiên chiếm đoạt tài sản người khác…”;
- Ngày 26/11/2011 UBND xã V lập biên bản vi phạm hành chính đối với bà Võ Thị C do có hành vi: “Cản trở việc sử dụng đất của người khác”;
- Vào ngày 12/8/2013, UBND huyện G lập biên bản vi phạm hành chính với bà Võ Thị C do bà có hành vi: “Ngăn cản ông Trần Kim H sử dụng phần đất diện tích 3181,4m2 đất cây lâu năm thửa 1023, tờ bản đồ số 1”;
- Vào ngày 14/3/2014 UBND huyện G lập biên bản vi phạm hành chính bà Võ Thị C do bà có hành vi “…ngăn cản ông H sử dụng đất, gây mất an ninh trật tự…”.
Đối chiếu hành vi của bà C được mô tả trong các biên bản vi phạm hành chính nêu trên của bà C với Điều 3, Nghị định 102/NĐ- CP thì bà C không thực hiện hành vi lấn, chiếm đất của ông H. Điều này đồng nghĩa với việc UBND huyện G ban hành quyết định xử phạt hành chính không đúng hành vi của bà C. Quan điểm giải quyết của Kiểm sát viên đối với vụ án này là Huỷ quyết định xử phạt hành chính của UBND huyện G, chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà C.
Điều rút ra từ vụ án cụ thể nêu trên là khi tiến hành kiểm sát hồ sơ vụ án, Kiểm sát viên tuyệt đối không được bỏ qua chi tiết nào dù là nhỏ nhất của vụ án. Khi phát hiện mâu thuẫn trong lời khai của các bên cần phải có biện pháp làm rõ, chứng cứ chứng minh cho trình bày của các bên phải đầy đủ. Nếu xác định mâu thuẫn của vụ án, chứng cứ không đày đủ thì Kiểm sát viên cần thực hiện ngay quyền yêu cầu. Làm tốt được những việc vừa nêu không chỉ thể hiện bản lĩnh của Kiểm sát viên, mà còn góp phần thực hiện dân chủ, công bằng xã hội trong thực thi pháp luật.
Trương Văn Hoà - VKSND tỉnh Tiền Giang