Hiện nay, nhiều vụ gây thương tích sau khi xảy ra vụ, việc các bên liên quan không thỏa thuận được với nhau về mức bồi thường, người bị hại làm đơn đề nghị giải quyết đến cơ quan có thẩm quyền. Khi cơ quan có thẩm quyền đang thụ lý, giải quyết thì bị hại và những người có liên quan lại thỏa thuận được với nhau về mức bồi thường thiệt hại, người bị hại có đơn đề nghị miễn truy cứu trách nhiệm hình sự và từ chối giám định mà có nhiều vụ việc nếu giám định dự đoán sẽ có kết quả thương tích có thể từ 11% trở lên đủ yếu tố cấu thành tội phạm cần phải khởi tố vụ án không phụ thuộc vào khởi tố theo yêu cầu của người bị hại.
Bên cạnh đó là tình hình tai nạn giao thông vẫn xảy ra thường xuyên, phức tạp. Các trường hợp nêu trên đều gây thương tích, tổn hại sức khỏe cho nạn nhân, thậm chí gây thương tích nặng. Trong trường hợp này, người bị hại và gia đình bị hại đều gửi đơn kêu cứu đến cơ quan điều tra, đề nghị xử lý nghiêm đối tượng gây thương tích cho mình và yêu cầu bồi thường thiệt hại sức khỏe. Tuy nhiên, khi cơ quan điều tra vào cuộc xác minh làm rõ nội dung vụ việc thì không phải lúc nào cũng xử lý nghiêm minh được đối tượng gây án. Nguyên nhân là do phía bị hại từ chối giám định thương tích, thậm chí là rút đơn yêu cầu khởi tố vụ án hình sự, gây khó khăn cho cơ quan điều tra. Vì trên thực tế, nếu không có kết luận về tỷ lệ thương tích thì không có căn cứ xử lý về hình sự. Còn giám định qua hồ sơ bệnh án, không có đối tượng thì cơ quan pháp y không thực hiện vì không khách quan, không chính xác. Trong khi đó các vụ Cố ý gây thương tích và tai nạn giao thông như trên không chỉ xâm hại đến tính mạng, sức khỏe của cá nhân người bị hại mà còn xâm phạm đến tình hình an ninh trật tự tại địa phương.
Tại Khoản 4 Điều 206 quy định các trường hợp bắt buộc phải trưng cầu giám định: “Bắt buộc phải trưng cầu giám định khi cần xác định: Tính chất thương tích, mức độ tổn hại sức khoẻ hoặc khả năng lao động”.
Tại điểm a khoản 4 Điều 62 Bộ luật tụng hình sự năm 2015 quy định bị hại có nghĩa vụ: “Có mặt theo giấy triệu tập của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng; trường hợp cố ý vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan thì có thể bị dẫn giải”.
Tại điểm b khoản 2 Điều 127 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 quy định về biện pháp dẫn giải có thể áp dụng đối với: “Người bị hại trong trường hợp họ từ chối việc giám định theo quyết định trưng cầu của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng mà không vì lý do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan”;
Đây là một biện pháp cưỡng chế hoàn toàn mới so với Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003, quy định này nhằm khắc phục những trường hợp mà người bị hại từ chối việc giám định gây khó khăn trong quá trình giải quyết vụ việc hình sự cũng như hạn chế tình trạng bỏ lọt tội phạm.
Tuy nhiên trong quá trình triển khai thực hiện quy định mới này cũng có những khó khăn, bất cập nhất định: Trong những trường hợp như vậy, cơ quan có thẩm quyền ra quyết định trưng cầu giám định và thực hiện việc dẫn giải người bị hại đi giám định nhưng người bị hại vẫn cương quyết từ chối việc giám định thậm chí tỏ thái độ bất hợp tác với các cơ quan tố tụng với lý do trình bày là có quyền bất khả xâm phạm về thân thể để không chấp hành, hoặc họ bỏ trốn. Lúc này Cơ quan điều tra không còn biện pháp nào khác để áp dụng, qua đó việc việc điều tra vụ án bị kéo dài.
Theo khoản 1, 2 Điều 20 Hiến pháp năm 2013 và Điều 10 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định:
“ Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm.
Không ai bị bắt nếu không có quyết định của Toà án nhân dân, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát nhân dân, trừ trường hợp phạm tội quả tang. Việc bắt, giam, giữ người do luật định.”
Nếu căn cứ vào quy định trên cơ quan thực hiện việc giám định không thể tiến hành giám định, gây khó khăn trong việc giải quyết vụ án và cho đến thời điểm hiện nay chưa có văn bản nào hướng dẫn việc dẫn giải bị hại đi giám định phải thực hiện như thế nào. Mặt khác, trong quá trình dẫn giải người bị hại đi giám định nhưng người bị hại vẫn cương quyết từ chối việc giám định thậm chí tỏ thái độ bất hợp tác như nói ở trên nếu người thực hiện việc dẫn giải vẫn tiếp tục dẫn giải thì có phạm tội bắt người trái pháp luật không vì theo quy định tại khoản 1 Điều 157 BLHS 2015 sửa đổi năm 2017 quy định: “Người nào bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 377 của Bộ luật này, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm”.
Như vậy, trong trường hợp dẫn giải được bị hại đến cơ quan có thẩm quyền giám định nhưng bị hại không hợp tác (không cho giám định viên xem xét dấu vết trên thân thể, không cung cấp tài liệu liên quan…) thì Cơ quan có thẩm quyền điều tra vụ án cũng gặp khó khăn.
Đề nghị liên ngành cấp trên cần sớm có văn bản hướng dẫn về vấn đề dẫn giải người bị hại đi giám định theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 127 BLTTHS năm 2015 nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng quy định mới này trên thực tiễn.
Diệu Nương-VKSND thị xã Cai Lậy