Cấm đi khỏi nơi cư trú là biện pháp ngăn chặn áp dụng đối với bị can nhằm đảo bảo sự có mặt của bị can khi Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án triệu tập. Khi bị áp dụng biện pháp này, bị can muốn đi khỏi nơi cư trú phải có sự cho phép của chính quyền nơi bị can cư trú và cơ quan ra lênh cấm đi khỏi nơi cư trú.
Theo quy định tại khoản 4 Điều 123 BLTTHS 2015 thì thời hạn cấm đi khỏi nơi cư trú không quá thời hạn điều tra, truy tố, xét xử. Thời hạn điều tra, truy tố, thời hạn chuẩn bị xét xử được quy định tại Điều 172, Điều 240, Điều 277 của Bộ luật Tố tụng hình sự trong đó quy định cả thời hạn gia hạn.
Thực tế trong quá trình giải quyết có nhiều vướng mắc về việc ghi thời gian khi áp dụng biện pháp ngăn chặn này.
Thứ nhất: Nếu ghi theo thời hạn chính không tính thời gian gia hạn nhưng trong quá trình giải quyết mà vụ án đó cần thiết phải gia hạn thời hạn điều tra, truy tố, xét xử thì việc áp dụng biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú tiếp theo trong thời gian gia hạn thời hạn tố tụng sẽ được thực hiện như thế nào vì BLTTHS năm 2015 không quy định việc gia hạn thời hạn cấm đi khỏi nơi cư trú. Nếu ghi thời hạn cả thời hạn gia hạn mà vụ án đó không cần thiết phải gia hạn thời hạn giải quyết thì Quyết định áp dụng biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú sẽ quá thời hạn điều tra, truy tố, xét xử.
Ví dụ: Ngày 10/7/2018, T có hành vi trộm cắp tài sản trị giá 8.000.000 đồng (T chưa có tiền án tiền sự). Ngày 13/7/2018, Cơ quan điều tra huyện V khởi tố T về tội trộm cắp tài sản theo khoản 1 Điều 173 BLHS và áp dụng biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi thời hạn từ ngày 13/7/2018 đến ngày 13/9/2018. Tuy nhiên quá trình giải quyết, do vụ án có nhiều tính chất phức tạp cần phải gia hạn thời hạn điều tra lần thứ nhất thời hạn từ ngày 14/9/2018 đến ngày 14/11/2018.
Thứ hai: Theo quy định tại các Điều 232, 240, 244 của Bộ luật tố tụng hình sự khi hết thời hạn điều tra, Cơ quan điều tra ra kết luận điều tra vụ án và trong thời hạn 02 ngày kể từ ngày ra bản kết luận điều tra phải chuyển hồ sơ vụ án sang Viện kiểm sát để thực hiện việc truy tố bị can, khi hết thời hạn truy tố thì Viện kiểm sát ra quyết định truy tố bị can và trong thời hạn 03 ngày kể từ khi ra quyết định truy tố Viện kiểm sát phải chuyển hồ sơ vụ án và bản cáo trạng, quyết định truy tố đến Tòa án, trường hợp vụ án phức tạp thì có thể kéo dài đến 10 ngày. Thời gian này không là thời hạn điều tra, truy tố vì vậy bị can không được áp dụng biện pháp ngăn chặn nào trong thời gian này.


Ví dụ: Ngày 15/3/2018, Viện kiểm sát nhận hồ sơ vụ án do Cơ quan điều tra kết thúc điều tra đề nghị truy tố T về tội Trộm cắp tài sản theo khoản 1 Điều 173 BLHS (T đang được áp dụng biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú). Viện kiểm sát đã ra Lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú đối với T thời hạn kể từ ngày 20/02/2018 đến ngày 22/3/2018 (cả thời hạn gia hạn thời hạn truy tố). Ngày 22/3/2018, Viện kiểm sát ban hành cáo trạng truy tố đối với T; ngày 24/3/2018, chuyển hồ sơ vụ án đến Tòa án thì từ ngày 23/3/2018 đến ngày 24/3/2018 trên T không bị áp dụng biện pháp ngăn chặn nào.
Như vậy, trong khoảng thời gian đối với trường hợp vụ án có bản kết luận điều tra trùng vào ngày cuối thời hạn điều tra vụ án sau đó Cơ quan điều tra chuyển hồ sơ đến Viện kiểm sát và Viện kiểm sát có bản cáo trạng, quyết định truy tố trùng vào ngày cuối cùng của thời hạn truy tố sau Viện kiểm sát chuyển hồ sơ đến Tòa án để xét xử, pháp luật không quy định Cơ quan tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát) được áp dụng thời hạn bị can bị cấm đi khỏi nơi cư trú để đảm bảo sự có mặt khi triệu tập là thiếu sót và gây ảnh hưởng đến giải quyết vụ án. Vì trong khoảng thời gian này, bị can có thể đi khỏi địa phương.
Ngoài ra trường hợp vụ án được tạm đình chỉ điều tra trong giai đoạn điều tra, truy tố đối với trường hợp trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sản, yêu cầu tương trợ tư pháp chưa có kết quả nhưng đã hết thời hạn điều tra, truy tố, Bộ luật tố tụng hình sự không quy định Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát có thể được áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú đối với bị can trong một thời hạn nhất định để đảm bảo giải quyết vụ án cũng là một điều bất cập gây ảnh hưởng đến việc giải quyết án.
Trên đây là một số vướng mắc về thời hạn áp dụng biện pháp cấm bị can đi khỏi nơi cư trú đối với một số trường hợp giải quyết vụ án trong giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử rất mong nhận được ý kiến trao đổi của các đồng nghiệp.
Diệu Nương - VKSND thị xã Cai Lậy