Để thực hiện có hiệu quả công tác kiểm sát giải quyết vụ án dân sự thì việc lập hồ sơ kiểm sát vụ án dân sự cũng là một nhiệm vụ quan trọng của cán bộ, Kiểm sát viên trong quá trình thực hiện chức năng kiểm sát việc giải quyết vụ án dân sự, bởi làm tốt công tác lập hồ sơ kiểm sát sẽ góp phần phục vụ tốt cho Kiểm sát viên tham gia phiên tòa xét xử, thực hiện các quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị đối với vi phạm của Tòa án, lưu trữ hồ sơ theo quy định của ngành.
Tuy nhiên, việc lập hồ sơ kiểm sát vụ án dân sự theo Hướng dẫn số 27/HD-VKSTC-V5 ngày 22 tháng 5 năm 2014 của Vụ 5- Viện kiểm sát nhân dân tối cao (gọi tắt là HD 27) đã gặp nhiều khó khăn, bất cập và chưa có sự tương thích với quy định về lập hồ sơ vụ án dân sự theo quy định tại Điều 204 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 (BLTTDS). Do đó, phạm vi bài viết này sẽ đề cập đến một số khó khăn trong việc lập hồ sơ kiểm sát vụ án dân sự ở cấp sơ thẩm trong trường hợp có Viện kiểm sát tham gia phiên tòa. Qua đó đề xuất, kiến nghị đến ngành dọc cấp trên kịp thời có hướng dẫn phù hợp.
Thứ nhất, Trong tập 1 phần các thủ tục tố tụng của vụ án quy định sắp sếp: “Thống kê tài liệu trong hồ sơ vụ án” tiếp theo sau “Biên bản bàn giao hồ sơ vụ án”. Việc sắp sếp này chưa phù hợp, bởi mục lục thống kê tài liệu liệt kê tất cả bút lục có trong hồ sơ vụ án nên cần để cuối hồ sơ tiếp theo sau tập 3 phần các tài liệu do cán bộ, Kiểm sát viên lập thì mới phù hợp.
Thứ 2, Quy định sắp sếp: “Bản án hoặc Quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự, Quyết định đình chỉ giải quyết vụ án” ở cuối tập 1 phần các thủ tục tố tụng của vụ án. Theo quan điểm cá nhân thì quy định sắp sếp bản án ở tập 1 phần thủ tục tố tụng là chưa phù hợp, gây khó khăn cho việc lập hồ sơ, vì không đánh được số bút lục của bản án. Bởi việc lập hồ sơ kiểm sát được thực hiện ở giai đoạn vụ án chuẩn bị xét xử chỉ bao gồm các tài liệu do Tòa án thu thập và các tài liệu thể hiện thao tác của cán bộ, Kiểm sát viên thực hiện. Do vậy, ở thời điểm lập hồ sơ kiểm sát thì vụ án chưa được đưa ra xét xử cho nên chưa có bản án và như thế không thể đánh số bút lục của bản án. Trong khi đó, việc lập hồ sơ kiểm sát theo HD 27 phải chia thành 4 tập và tất cả tài liệu có trong hồ sơ phải được đánh số bút lục theo thứ tự tăng dần. Vì vậy, đề nghị bản án cần được sắp sếp sau cùng, bởi vì bản án đánh dấu kết thúc quá trình giải quyết vụ án ở cấp sơ thẩm.
Thứ 3, Hồ sơ kiểm sát vụ án dân sự được chia thành 4 tập: tập 1 gồm tài liệu tố tụng, tập 2 gồm tài liệu chứng cứ và tập 3 gồm các tài liệu do cán bộ, Kiểm sát viên lập, tập 4 gồm các tài liệu khác do Viện kiểm sát tiếp nhận. Việc sắp sếp hồ sơ kiểm sát thành các tập riêng biệt cũng có mặt thuận lợi là: giúp cho việc nghiên cứu, tra tìm tài liệu phục vụ trong ngành được dễ dàng, lượt bỏ được những tài liệu bị trùng lắp trong hồ sơ do Tòa án lập nhưng bên cạnh đó cũng có khó khăn cho Kiểm sát viên tham gia xét xử tại tòa. Bởi Tòa án lập hồ sơ vụ án dân sự tuân thủ theo quy định Điều 204 BLTTDS nên việc viện dẫn, công bố các chứng cứ tại tòa được thực hiện theo bút lục hồ sơ do Tòa án lập. Trong khi đó hồ sơ kiểm sát lập theo HD 27 của ngành nên các số bút lục đã sắp sếp khác đi so với hồ sơ của Tòa án, điều này cũng gây lúng túng cho Kiểm sát viên tham gia xét xử tại tòa.
Thứ 4, Theo quy định của BLTTDS thì biên bản công khai chứng cứ, hòa giải tại tòa cũng là một loại thủ tục tố tụng đòi hỏi phải được kiểm sát chặt chẽ tính có căn cứ và hợp pháp trước khi vụ án được đưa ra xét xử nhưng việc sắp sếp hồ sơ kiểm sát theo HD 27 thì loại tài liệu này chưa được quy định sắp sếp vào trong tập tài liệu nào của hồ sơ kiểm sát. Theo quan điểm cá nhân thì cần đưa tài liệu này vào tập 1 phần các thủ tục tố tụng.
Từ khó khăn đã nêu, đề nghị ngành cấp trên kịp thời có hướng dẫn lập hồ sơ kiểm sát vụ án dân sự có sự tương thích với quy định của BLTTDS để phục vụ công tác xét xử, lập hồ sơ được thuận lợi hơn.
Nguyễn Ngân-VKSND thành phố Mỹ Tho