Công tác Kiểm sát thi hành án hình sự mà cụ thể là công tác kiểm sát thi hành án treo là một nhiệm vụ quan trọng trong chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân được quy định tại Điều 141 Luật thi hành án hình sự (Luật THAHS) năm 2010 và Điều 25 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (Luật TCVKSND) năm 2014. Thời gian qua, Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) huyện Châu Thành đã vận dụng tốt các quy định của pháp luật và hoàn thành tốt chức năng nhiệm vụ của mình để công tác Thi hành án treo trên địa bàn được các cơ quan có thẩm quyền chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất.
Tuy nhiên qua quá trình thực hiện chức năng nhiệm vụ tại đơn vị, nhận thấy còn một số vướng mắc như sau:
Thứ nhất, khoản 1 Điều 62 Luật thi hành án treo năm 2010 quy định: “1. Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được quyết định thi hành án, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu có nhiệm vụ triệu tập người được hưởng án treo, người đại diện hợp pháp của người được hưởng án treo là người chưa thành niên đến trụ sở cơ quan thi hành án để ấn định thời gian người được hưởng án treo phải có mặt tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó cư trú, đơn vị quân đội nơi người đó làm việc và cam kết việc chấp hành án, lập hồ sơ thi hành án...”. Với quy định trên thì trong trường hợp người được hưởng án treo bỏ đi khỏi địa phương không rõ nơi cư trú thì Cơ quan thi hành án hình sự không thể triệu tập đến để viết bản cam kết và ấn định thời gian người được hưởng án treo có mặt tại UBND cấp xã. Luật THAHS không quy định trường hợp này và hiện tại chưa có văn bản nào hướng dẫn giải quyết nên đã gây khó khăn cho các cơ quan có thẩm quyền thi hành án trong việc thi hành đối với những trường hợp này.
Mặc khác, nếu trường hợp người được hưởng án treo bỏ đi khỏi địa phương, không rõ nơi cư trú và đã hết thời gian thử thách ấn định trong bản án mà người được hưởng án treo phải chấp hành thì Cơ quan thi hành án hình sự có xem xét cấp giấy chứng nhận đã chấp hành xong thời gian thử thách của án treo hay không? Hiện tại chưa có văn bản nào hướng dẫn nên gây khó khăn cho công tác thi hành án cũng như kiểm sát thi hành án tại địa phương.
Thứ hai, tại điểm b khoản 2 Điều 61 Luật THAHS năm 2010 quy định: “Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết định thi hành án, Tòa án phải gửi quyết định đó cho cá nhân, cơ quan sau đây: b) Viện kiểm sát cùng cấp”. Như vậy Viện kiểm sát là chủ thể được nhận quyết định thi hành án phạt tù cho hưởng án treo. Tuy nhiên tại Khoản 3 Điều 62 Luật THAHS năm 2010 quy định “Trước khi hết thời gian thử thách 03 ngày, Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao giám sát, giáo dục bàn giao hồ sơ thi hành án cho cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu để xem xét và cấp giấy chứng nhận đã chấp hành xong thời gian thử thách. Giấy chứng nhận phải gửi cho người được hưởng án treo, Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao giám sát, giáo dục, Tòa án đã ra quyết định thi hành án, Sở Tư pháp nơi Tòa án đã ra quyết định thi hành án có trụ sở”. Như vậy, Viện kiểm sát không phải là chủ thể được nhận giấy chứng nhận đã chấp hành xong thời gian thử thách. Trong khi đó, theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 25 Luật TCVKSND năm 2014 quy định “2. Khi kiểm sát thi hành án hình sự, Viện kiểm sát nhân dân có nhiệm vụ, quyền hạn sau đây: a) Yêu cầu Tòa án ra quyết định thi hành án hình sự; yêu cầu Tòa án, cơ quan thi hành án hình sự, cơ quan, tổ chức được giao một số nhiệm vụ thi hành án hình sự tự kiểm tra việc thi hành án hình sự và thông báo kết quả cho Viện kiểm sát nhân dân; cung cấp hồ sơ, tài liệu có liên quan đến việc thi hành án hình sự”. Như vậy có sự mâu thuẫn trong quy định của pháp luật. Viện kiểm sát là cơ quan có chức năng kiểm sát việc thi hành án hình sự và Cơ quan THAHS phải cung cấp hồ sơ, tài liệu có liên quan đến việc thi hành án hình sự cho Viện kiểm sát. Việc Cơ quan THAHS không gửi giấy chứng nhận đã chấp hành xong thời gian thử thách gây khó khăn cho Viện kiểm sát đã gây khó khăn cho Viện kiểm sát trong công tác kiểm sát nhiệm vụ này của Cơ quan THAHS.
Từ những khó khăn vướng mắc trên, tác giả đề xuất những giải pháp sau:
Thứ nhất, cần sửa đổi khoản 1 Điều 62 Luật thi hành án treo năm 2010 theo hướng như sau: “1. Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được quyết định thi hành án, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu có nhiệm vụ triệu tập người được hưởng án treo, người đại diện hợp pháp của người được hưởng án treo là người chưa thành niên đến trụ sở cơ quan thi hành án để ấn định thời gian người được hưởng án treo phải có mặt tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó cư trú, đơn vị quân đội nơi người đó làm việc và cam kết việc chấp hành án, lập hồ sơ thi hành án. Nếu người được hưởng án treo không đến theo giấy triệu tập thì cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu tiến hành xác minh nơi cư trú của đối tượng và tiến hành áp giải người được hưởng án treo đến cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu để ấn định thời gian người được hưởng án treo phải có mặt tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó cư trú. Nếu người được hưởng án treo không chấp hành thì cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu lập hồ sơ cùng văn bản kiến nghị khởi tố đến Cơ quan có thẩm quyền theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự.
Thứ hai, sửa đổi khoản 3 Điều 62 Luật THAHS năm 2010 quy định “3. Trước khi hết thời gian thử thách 03 ngày, Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao giám sát, giáo dục bàn giao hồ sơ thi hành án cho cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu để xem xét và cấp giấy chứng nhận đã chấp hành xong thời gian thử thách. Giấy chứng nhận phải gửi cho người được hưởng án treo, Ủy ban nhân dân cấp xã, đơn vị quân đội được giao giám sát, giáo dục, Tòa án đã ra quyết định thi hành án, Viện kiểm sát cùng cấp, Sở Tư pháp nơi Tòa án đã ra quyết định thi hành án có trụ sở”.
Lữ Văn Thới – VKSND huyện Châu Thành