Thời gian qua, việc tổ chức thi hành Luật thi hành án hình sự năm 2011, được thực hiện nghiêm túc, đúng quy định. Tuy nhiên thực tế tại VKSND Tp. Mỹ Tho gặp không ít khó khăn nhất định khi tổ chức thực hiện liên quan đến người chấp hành án được hưởng án treo do chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể.
Luật Thi hành án hình sự năm 2011 quy định trình tự, thủ tục cũng như nhiệm vụ, quyền hạn của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quá trình tổ chức thi hành án. Đối với thi hành án treo được quy định cụ thể từ Điều 61 đến Điều 70 về trách nhiệm và nghĩa vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quá trình tổ chức, giám sát, giáo dục người được hưởng án treo. Tuy nhiên thực tế còn gặp phải vướng mắc khi tổ chức thực hiện, cụ thể:
1/ Thời gian Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã nhận xét người được hưởng án treo
Tại khoản 1 Điều 63 Luật Thi hành án hình sự quy định về nhiệm vụ của UBND cấp xã được giao giám sát, giáo dục người được hưởng án treo được bắt đầu kể từ khi tiếp nhận hồ sơ, tổ chức giám sát, giáo dục người được hưởng án treo, phân công người trực tiếp giám sát, giáo dục; phối hợp với gia đình và cơ quan, tổ chức nơi người được hưởng án treo làm việc, học tập trong việc giám sát, giáo dục … Tuy nhiên theo hướng dẫn tại mục 6.5 Nghị quyết 01/2007/NQ-HĐTP ngày 02/10/2007 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật hình sự về thời hiệu thi hành bản án, miễn chấp hành hình phạt, giảm thời hạn chấp hành hình phạt
Thời điểm bắt đầu tính thời gian thử thách là ngày tuyên án đầu tiên cho hưởng án treo”
. Như vậy, khi Cơ quan Thi hành án hình sự bàn giao hồ sơ người được hưởng án treo về cấp xã để quản lý sau khi án có hiệu lực pháp luật và Tòa án ra quyết định thi hành án thì thời gian thử thách kể từ ngày Tòa án tuyên án đầu tiên cho hưởng án treo đến ngày UBND cấp xã nhận được hồ sơ khi đó mới phân công người trực tiếp giám sát thì hiện nay chưa có hướng dẫn cụ thể dẫn đến có nhiều quan điểm trái ngược nhau về cách nhận xét thời gian chấp hành án đối với người được hưởng án treo:
- Quan điểm thứ nhất cho rằng:
Nhận xét người chấp hành án từ ngày UBND cấp xã nhận hồ sơ vì người trực tiếp giám sát, giáo dục chỉ nhận xét trong thời gian mình được phân công. Theo quan điểm này thì thời gian thử thách là ngày tòa án tuyên án đầu tiên cho hưởng án treo đến trước thời điểm cấp xã nhận được hồ sơ không được nhận xét đánh giá trong quá trình chấp hành án.
- Quan điểm thứ hai cho rằng:
Phải nhận xét người chấp hành án khi bắt đầu tính thời gian thử thách (khi án tuyên); để nhận xét được liên tục thời gian từ khi án tuyên thì UBND cấp xã phải ra quyết định phân công người trực tiếp giám sát vào thời điểm tính thời gian thử thách của người được hưởng án treo khi chưa tiếp nhận hồ sơ.
- Tôi thống nhất với quan điểm thứ nhất
vì khi UBND cấp xã tiếp nhận hồ sơ, người được phân công theo dõi, giám sát chỉ nhận xét quá trình chấp hành án của bị án trong thời gian được phân công. Đối với thời gian thử thách từ khi án tuyên đến trước thời điểm UBND cấp xã nhận được hồ sơ cần có nhận xét của cán bộ phụ trách địa bàn, khu vực của đơn vị cấp xã nơi cư trú của người được hưởng án treo để thời gian nhận xét được liên tục. Tôi cho rằng quan điểm thứ hai chưa hợp lý bởi lẽ: Người được phân công phải nhận xét luôn cả thời gian khi chưa được phân công và hồ sơ chưa được bàn giao về cấp xã để theo dõi, quản lý là bất hợp lý; không đảm bảo tính thực tế khi giao nhận hồ sơ và được phân công vì thời điểm trên UBND cấp xã chưa nhận được hồ sơ bàn giao của Cơ quan Thi hành án hình sự cũng như thông báo bằng văn bản theo quy định tại Điều 229 của Bộ luật Tố tụng hình sự.
- Cần quy định chế tài đối với người được hưởng án treo
Tại Điều 64 và Điều 67 Luật Thi hành án hình sự quy định về nghĩa vụ của người được hưởng án treo và thực hiện việc kiểm điểm người được hưởng án treo được thực hiện khi người chấp hành án chấp hành bản án nhưng vi phạm nghĩa vụ. Thực tế có trường hợp khi Cơ quan Thi hành án hình sự bàn giao hồ sơ về cấp xã để quản lý, theo dõi thì người chấp hành tự ý bỏ địa phương đi không trình báo, không thực hiện nghĩa vụ đã cam kết; người chấp hành án thuộc dạng đối tượng lêu lỏng gia đình không quản lý được. Từ ngày nhận hồ sơ đến hết thời gian thử thách thì cấp xã không quản lý, theo dõi được người chấp hành án nhưng chế tài đối với trường hợp này chưa được quy định cụ thể. Như vậy, khi hết thời gian thử thách có phải lập thủ tục cấp giấy chứng nhận chấp hành xong thời gian thử thách (vì thời gian thử thách đã hết) hay buộc người chấp hành án phải chấp hành lại bản án trên. Đây là vướng mắc thực tế khi áp dụng mà địa phương đang gặp phải.
Từ những phân tích trên, để pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất, tôi thiết nghĩ Liên ngành Trung ương cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn. Thông qua bài viết này tôi cũng mong nhận được sự quan tâm trao đổi của bạn đọc trong và ngoài ngành để làm rõ hơn về quy định trên.

Triệu Hà - VKS Mỹ Tho